Wat zit er eigenlijk in je vaatdoek?

Via sommige links in dit artikel krijgen we een kleine vergoeding. Dat verandert niets aan wat we schrijven. Zo werkt dat

Hoe een sponsdoekje wordt gemaakt

Een sponsdoekje wordt gemaakt met het viscoseproces. Hout wordt daarvoor met natronloog en koolstofdisulfide omgezet in een stroperige cellulose-oplossing, viscose. Daar worden katoenvezels doorheen gemengd. Dan komt er Glauberzout bij, een mineraalzout. In een bad stolt de cellulose weer, het zout smelt weg en laat gaatjes achter. Zo wordt het doekje sponsachtig. Daarna wordt het uitgewassen en gedroogd. ¹

If You Care vertelt dit zelf ook: het doekje wordt gemaakt uit cellulose, ongebleekt katoen en mirabiliet, een mineraalzout, dat er weer uit wordt gewassen. ⁵ Dat is het enige merk dat dit uitlegt.

De cellulose houdt de katoenvezels dus zelf vast. Dat staat in een octrooi uit 1997 over het maken van sponsdoeken. Het is een beschrijving van de werkwijze in het algemeen; hoe een bepaald merk zijn doekjes maakt, weten we daarmee niet. ¹

Is cellulose plastic?

Voor wat als plastic telt, kijken we naar de Europese regels voor wegwerpplastic. Daar vallen natuurlijke stoffen die niet chemisch zijn veranderd buiten. ³ De Europese Commissie legt uit dat cellulose uit hout daaronder valt. Ook als het is verwerkt tot viscose of lyocell, telt het niet als chemisch veranderd. ⁴

Celluloseacetaat is een ander verhaal: dat telt wel als kunststof. Latex ook. ⁴ Geen van de makers die we nalazen noemt een van die twee.

Op onze materiaalwijzer lees je hoe we dat voor alle materialen indelen.

Een bindmiddel, een net of polyester?

Een bindmiddel. Bij een gewoon sponsdoekje is dat de cellulose zelf, zie hierboven. Het octrooi noemt geen bindmiddel of latex. ¹ Toch noemt ook geen maker dat er geen bindmiddel in zit. Daarom staat er bij elk doekje in onze vergelijking: bindmiddel niet genoemd.

Een net. Hetzelfde octrooi zegt dat een kunststof net de vezels kan vervangen, en noemt een net van polyethyleentereftalaat (PET) bij een oudere werkwijze. ¹ Dat zie je in een winkel niet altijd. De pagina zelf konden we niet openen, dus lees dat zelf na. Die doekjes staan niet in onze vergelijking.

Polyester of andere kunststofvezels. De vezels die de makers noemen, zijn katoen. Een microvezeldoek is wel van synthetische vezels, schrijft Zepig. ¹⁰

Rubber. Bij de Wettex van Vileda noemt Vileda een derde katoen en twee derde cellulose ¹², maar bol zet bij de Wettex Soft bij materiaal synthetisch rubber. ¹³ Welk van de twee klopt, weten we niet. Omdat een winkel het noemt, nemen we dat doekje niet op.

En de print of de kleur?

Een Zweedse vaatdoek heeft vaak een print. Een gekleurd doekje heeft een kleurstof. Daar kunnen we geen oordeel over geven, want geen maker zegt wat er in zit.

Wat we wel weten: bij pigmentdruk op textiel zit het pigment vast met een bindmiddel, dat volgens een octrooi over textieldruk bijna altijd van acrylaat is, een kunststof. ² Of dat bij deze doekjes zo is, zegt geen maker. HappyEco noemt inkt op waterbasis. ^{6 7} De Theedoekenwinkel schrijft dat de prints met verf op waterbasis zijn gezeefdrukt. ⁹ Maar water als oplosmiddel zegt niet wat er verder in de inkt zit.

Wil je de print uitsluiten, neem dan een effen doekje. En vraag bij een gekleurd doekje de maker waarmee het gekleurd is.

Wat de makers noemen

De meeste doekjes zijn 70 procent cellulose en 30 procent katoen: If You Care, ecoLiving en HappyEco zeggen dat. ^{5 7 8} HappyEco zegt via zijn winkels dat de cellulose van FSC-bomen komt en het katoen uit resten die te kort zijn voor de textielindustrie. ⁶ If You Care noemt het katoen ongebleekt. Bij de regenboogdoekjes van ecoLiving staat niet waarmee ze gekleurd zijn. ⁸

Een paar makers schrijven erbij dat hun doekje plasticvrij is. ecoLiving doet dat, en If You Care schrijft dat er geen aardolieproducten in zitten. ^{5 8} Dat is een belofte van de maker, geen lijst van wat erin zit. We kunnen het niet nagaan.

En 70 plus 30 is toch 100? Klopt. Maar of die percentages over het hele doekje gaan of alleen over de vezels, staat er niet bij.

En een gebreid katoenen doekje?

Er zijn ook vaatdoekjes die gewoon gebreid zijn van katoen. Dille & Kamille verkoopt er een set van twee van biologisch katoen, 25 x 25 cm, voor 9,95 euro. De winkel noemt er het GOTS-keurmerk bij. ¹¹ Dat is een stuk eenvoudiger dan een sponsdoekje: geen viscose, geen bindmiddel.

Toch weten we ook hier niet alles. Welke kleurstof erin zit, staat er niet bij. En de kleur die we bekeken, was niet op voorraad. ¹¹