BPA-vrij en plasticvrij: wat is het verschil?

Via sommige links in dit artikel krijgen we een kleine vergoeding. Dat verandert niets aan wat we schrijven. Zo werkt dat

Wat BPA is

BPA staat voor bisfenol A. Het Duitse instituut voor risicobeoordeling, het BfR, schrijft dat BPA vooral dient als grondstof voor polycarbonaat en epoxyharsen. ¹ Polycarbonaat is een harde, doorzichtige kunststof, onder meer gebruikt voor bakjes en flessen. Epoxyharsen zitten bijvoorbeeld als laagje aan de binnenkant van blikken. ¹

Het BfR zegt ook dat BPA in een kunststof kan achterblijven en eruit kan komen. ¹ Daarom staat BPA-vrij vooral op producten van kunststof, zoals flessen, bakjes en servies.

Wat het etiket je niet vertelt

Een etiket met BPA-vrij beantwoordt één vraag: zit er BPA in? Wij stellen een andere vraag: waar is het van gemaakt? Daar zegt dat etiket niets over.

Daarom zetten we een BPA-vrij product nooit tussen de spullen zonder kunststof. We schrijven er gewoon bij wat het is: kunststof, zonder BPA volgens de maker. Staat er alleen 'BPA-vrij' en verder niets, ga er dan van uit dat het kunststof is, tenzij er iets anders staat.

BPA is niet het enige bisfenol

BPA is er één uit een groep. Het BfR waarschuwt dat in een BPA-vrij product andere bisfenolen kunnen zitten, zoals bisfenol S, waarvan sommige minder goed zijn onderzocht. ¹ BPA-vrij is dus niet hetzelfde als bisfenolvrij.

Wat de EU nu regelt

De Europese Commissie nam op 19 december 2024 een verbod aan op BPA in materialen die met voedsel in aanraking komen, zoals kunststoffen en kookgerei. Het gaat ook over andere bisfenolen en afgeleide stoffen die als schadelijk zijn ingedeeld. ² Er is een overgangstermijn van 18 maanden, en er zijn uitzonderingen als er geen veilig alternatief bestaat. ² Welke datum voor welk product geldt, staat in de verordening zelf (Verordening (EU) 2024/3190).

Het verbod geldt voor een lijst van materialen: bindmiddelen, rubbers, kunststoffen, drukinkten, siliconen, vernissen en coatings. ³ Dat betekent niet dat al die materialen BPA bevatten. Het zegt alleen waar de regel voor geldt.

Belangrijk voor dit artikel: het verbod gaat over bisfenolen, niet over kunststof. Een bakje zonder bisfenolen is nog steeds een bakje van kunststof.

Is BPA schadelijk?

Daar zijn de instanties het niet over eens, en wij doen er geen uitspraak over. De Europese voedselautoriteit EFSA stelde in 2023 de aanvaardbare dagelijkse inname van BPA vast op 0,2 nanogram per kilo lichaamsgewicht per dag. Het BfR steunt die waarde niet en stelt 200 nanogram voor. ¹ Wat je er ook van vindt: het etiket BPA-vrij vertelt je niet wat er wel in zit.

Kijk per onderdeel

Neem een glazen bakje met een los deksel. Glas, denk je. Maar het deksel kan van kunststof zijn, de rand van siliconen en de sluitclips weer van iets anders. Het woord 'glas' op de doos gaat dan alleen over het bakje zelf.

Daarom kijken we naar elk onderdeel apart. En noemt de maker een onderdeel niet? Dan zeggen we dat eerlijk: niet genoemd. We gaan het niet invullen met een gok.

En siliconen dan?

Siliconen voelen anders dan plastic: zacht en buigzaam. Het Food Packaging Forum zegt dat siliconen eigenschappen heeft die het van kunststof onderscheiden, en dat er voor siliconen geen eigen Europese regels voor voedselcontact bestaan. ⁴ Het artikel is uit 2015 en schrijft zelf dat het niet de nieuwste regels hoeft te weerspiegelen.

Siliconen is wel een stof die in een fabriek wordt gemaakt, en daarom noemen we een product met een siliconen ring nooit helemaal zonder kunststof. Dat betekent niet dat het een slechte keuze is. Een rvs broodtrommel met een siliconen ring kan prima zijn, zeker vergeleken met een broodtrommel die helemaal van kunststof is. We zeggen er dan bij waar die ring zit.

Dat is onze manier van indelen. Het is geen oordeel over of siliconen veilig zijn. Rubber, zoals de ring van een weckpot, tellen we ook mee.

Welk bakje dan wel?

Bij glazen vershoudbakjes zit het kunststof meestal in het deksel. We zochten bakjes met een deksel van glas, rvs of bamboe, en zagen daar steeds een ring van siliconen of rubber bij. Alle zeven staan naast elkaar in onze vergelijking van glazen vershouddozen. Twee voorbeelden:

Neem je je eten mee? Kijk dan ook naar onze tips om je lunch mee te nemen.